PCOS nedir?
Tüm dünyada ortalama sıklığı kadınlar arasında %5 ile %8 arasında değişir. Yumurtalıklarda irileşme ve çok sayıda küçük kist oluşumu ile karakterize olan bu sendrom, çeşitli hormonal problemlere zemin hazırlar; ancak nedeni halen kesin olarak bilinmemektedir.
Genetik yatkınlık önemli bir etken olarak kabul edilir. Bunun yanında yaşam ve beslenme şekli, çevresel faktörler, hareketsizlik ve kilo fazlalığı da tabloyu tetikleyebilir. Sendromun belirtileri ve etkileri her kadında aynı şekilde görülmez.
Hangi belirtilerde düşünülmelidir?
- Adet düzensizliği, uzun aralıklarla ya da gecikmeli adet görme
- Akne
- Erkek tipi kıllanma artışı veya saç dökülmesi
- Kilo artışı
- Yumurtlamanın düzenli olmaması ve buna bağlı kısırlık sorunları
- İnsülin direncinde artış ve diyabet gelişme riski
- Hipertansiyon
- Hiperlipidemi ve kardiyovasküler risk artışı
Tanıda önemli kriterler nelerdir?
Hastalık bulguları genellikle ergenlik döneminde başlar. Adet gecikmelerinin ardından oluşan yoğun kanamalar ya da uzayan kanama süresi ilk şikayetler arasında yer alır. Kanda hormon ölçümleri yapıldığında özellikle LH ve androjenlerde yükselme görülebilir, FSH ile LH arasındaki denge bozulabilir.
Androjen artışı ciltte bozulma, akne, erkek tipi kıllanma ve saç dökülmesi gibi etkiler yaratabilir. Olguların büyük bölümünde transvajinal ultrasonografide tipik yumurtalık görünümü saptanır.
- Adet düzensizliği
- Ultrasonografide polikistik over görünümü
- Androjen yüksekliği
Kesin tanıda bu kriterlerden en az ikisinin bulunması beklenir. Ayrıca androjen yüksekliğine yol açabilecek diğer durumların da ayırt edilmesi gerekir.
Tedavi yaklaşımı
Hastalığı tamamen ortadan kaldıran tek bir yöntem olmamakla birlikte, tedavi planı hastanın ihtiyacına göre düzenlenir. Yaşam stilinin değiştirilmesi, sağlıklı beslenme, kilo verme ve düzenli egzersiz tedavinin temel taşlarındandır.
Sadece yaşam tarzı değişiklikleri ile bile düzensiz adet kanamalarında anlamlı iyileşme sağlanabilir. Çocuk isteği olan hastalarda yumurtlamayı desteklemeye yönelik yaklaşımlar, kıllanma ve akne gibi şikayetleri ön planda olanlarda ise doğum kontrol hapları değerlendirilebilir.
PCOS tanısı alan hastaların takibi kadın doğum uzmanı, dahiliye hekimi ve diyetisyen iş birliği ile multidisipliner şekilde planlandığında daha sağlıklı sonuçlar alınır.